Društvo sudija Srbije, uz finansijsku podršku OSCE, realizovalo je projekat pripreme predloga za ustavne promene u cilju obezbedjenja institucionalnih garancija i mehanizama za ostvarivanje sustinske nezavisnosti sudova i sudija. Predmet rasprave bila su osnovna ustavna nacela koja se ticu organizacije sudova i garancije njihove nezavisnosti. Detaljnije informacije u vezi projekta mogu se videti na ovom sajtu u okviru direktorijuma "Projekti", a može se preuzeti i publikacija (u okviru naslova "Publikacije") na srpskom i engleskom jeziku.

Ponovo su aktuelne price o reizboru sudija. Kada se sve sabere, pocev od promena tokom 2000. godine, izvrsna vlast i politicke stranke konstantno vec 4 godine vrse pritisak na sudije pretnjama da ce biti razreseni na bilo koji nacin (reizborom, lustracijom ili fabrikovanjem skandala). Sve to je dovelo jedino do pada autoriteta sudova u javnosti i do jos vece zavisnosti sudova od izvrsne vlasti, a nikako do boljeg i efikasnijeg rada. Zbog toga, i zbog drugih stvari koje se desavaju, pitam se: da li u politickim strukturama kod nas postoji iskrena volja da sudovi postanu nezavisni, ili je to samo retorika za narod, dok se istovremeno nastoji da sudovi budu jos vise zavisni od izvrsne vlasti? Ovo ce se definitivno i dogoditi, ukoliko se pruzi prilika politicarima da iz pravosudja izbace sudije koje im nisu po meri jer ih ne slusaju.

Često se u javnosti čuju izjave da u Srbiji ima previše sudija; kao referentne se uzimaju razvijene zapadne demokratije u kojima se broj sudija meri stotinama.

U Srbiji ima nešto manje od 2.500 sudija. Ali taj broj sam za sebe ne govori ništa. Primera radi, evo podataka Svetske banke o još dve evropske države sa sličnim brojem stanovnika:

1. Portugalija (1.200 sudija na oko 10 miliona stanovnika)
2. Grčka (4.500 sudija na oko 9,5 miliona stanovnika

Iz ovih podataka se može videti da tu nema jedinstvenog modela i pravila i da broj sudija zavisi od države do države (pa ima i onih sa većim brojem sudija).

Ovo zavisi od niza faktora, a pre svega:
1)od organizacione strukture sudova

2)od toga u kojoj meri je sudija oslobođen nesudijskih poslova (za razliku od razvijenijih zemalja gde za svakog sudiju radi po 10 ili više službenika a sudija jedino priprema predmete za suđenje, sudi i presuđuje, kod nas sudija više od 50% vremena gubi oko poslova koje treba da rade činovnici; tako na našeg sudiju, prema Pravilniku o orijentacionim merilima... ide 0,3 stručna saradnika i 0,7 administrativnih radnika - dakle 0,9 ljudi na jednog sudiju...)

3) od političke odluke u kojoj meri će država da obezbedi blizinu suda građanima na pojedinim područjima - Struktura sudova u Srbiji je pravljena u vreme kada je ova država bila znatno ekonomski jača. Tako smo dobili veliki broj malih sudova sa po 4-5 sudija, koji imaju neuporedivo manji broj predmeta od onog što bi bilo racionalno. S druge strane, beogradski Okružni sud i 9 beogradskih opštinskih sudova (pre svega 5 opštinskih sudova iz užeg Beograda) rešava 62% ukupnog broja predmeta u Srbiji, a pri tom u ovim sudovima radi manje od 500 sudija opštinskih sudova i 125 sudija okružnog suda. Rezultat je očigledan. U situaciji u kojoj oko 600 sudija završava 62%
predmeta u Srbiji, postavlja se pitanje - šta radi ostalih 1.900 sudija sa 38% predmeta?

Očigledno je da treba menjati organizacionu strukturu, ali ne samo u pravcu smanjivanja broja sudova i sudija, već i u pravcu povećanja broja sudija u pojedinim, većim sudovima koji su znatno više opterećeni. Beogradske sudije imaju toliko posla da jedva postižu da održe broj predmeta da im se ne poveća, dok neke druge sudije (koje inače rade za istu platu), nemaju ovakav problem.

Mislim da o ovom problemu treba konsultovati i lokalnu samoupravu. Treba ostaviti opštinama da donesu odluku o formiranju opštinskih sudova na svom području, ali i da ih one finansiraju - pa opština koja ima novca da finansira, imaće opštinski sud a ona koja nema, udružiće se sa drugom opštinom pa će zajedno finansirati opštinski sud.

Naravno, to je samo jedno od razmišljanja, dozvoljavam mogućnost da ima i boljih rešenja.